Hasankeyf: Türkiye’nin Sular Altında Kalan Hazinesi
12.000 Yıllık Bir Medeniyetin Trajik Öyküsü – 2025 Güncel, Tam Rehber Hasankey’i sizlere anlatamaya çalışacağız. sizlerde gezip gördüyseniz neler hoşunuza gitti yorumlarda buluşalım diğer ziyarete gidecek kişiler için ilham olmaya var mısın
Giriş: Bir Medeniyetin Gözyaşları Dicle’de Akıyor
Dicle Nehri’nin iki yakasına, sarp kayalıkların üzerine kurulmuş bu şehir; Asurlular, Romalılar, Bizanslılar, Artuklular, Eyyubiler, Akkoyunlular ve Osmanlılar’ın izlerini aynı anda taşıyan dünyanın en eski sürekli yerleşimlerinden biriydi. 12.000 yıl boyunca kesintisiz insan yaşamına sahne olmuş, 5.000’in üzerinde mağara ev, 300’den fazla tarihi eser, 100’ün üzerinde medrese ve tekke… Ve sonra bir sabah uyandık ki Hasankeyf’in %80’i Ilısu Barajı’nın suları altında kaldı.
2020’de baraj kapakları kapanırken, dünya belki de en büyük kültürel yıkımlardan birini sessizce izledi. Ama hikâye burada bitmedi. Taşınan 7 devasa anıt, yeni yapılan “Hasankeyf Kültürel Park ve Arkeopark”, hâlâ ayakta kalan mağaralar ve yeni yerleşimle birlikte Hasankeyf yeniden doğmaya çalışıyor. Bu yazı; hem eski Hasankeyf’in ruhunu yaşatmak, hem de 2025 itibarıyla gerçekte neler kaldığını anlatmak, hem de sizi hâlâ görülmeye değer bu yaralı şehre davet etmek için yazıldı.
Tarihin Derinliklerine Yolculuk: İlk Çağlardan Osmanlı’ya Hasankeyf
Paleolitik Çağ’dan Asurlular’a (MÖ 10.000 – MÖ 600)
Hasankeyf’in bilinen tarihi MÖ 10.000’lere, yani Mezolitik Çağ’a kadar uzanıyor. Dicle Vadisi’nin verimli toprakları ve doğal kalenin sunduğu güvenlik, ilk avcı-toplayıcı toplulukları buraya çekti. 1980’lerde yapılan kazılarda bulunan çakmak taşı aletler ve obsidyenler bunu doğruluyor.
Asurlular döneminde şehir “Kepani” (veya “Kifki”) adıyla anılıyordu. Dicle’nin stratejik geçiş noktası olduğu için ticaret yollarının kesişiminde yer aldı. Asur tabletlerinde sıkça adı geçiyor.
Roma ve Bizans Dönemi (MS 1.–7. yüzyıl)
Roma İmparatorluğu’nun doğu sınırını korumak için “Cepha/Cephas” adıyla kale güçlendirildi. MS 363’te Jülyen’in Sasani seferinde Hasankeyf önemli bir üs oldu. Bizans döneminde piskoposluk merkeziydi ve 4. yüzyıldan kalma kilise kalıntıları hâlâ kayalıklarda izlenebiliyor.
Artuklu Altın Çağı (1102–1232)
Hasankeyf’in en parlak dönemi. Artuklu Beyi Rükneddin Davud zamanında şehir başkent yapıldı.
- 1116’da inşa edilen Büyük Köprü (ne yazık ki sular altında kaldı)
- 1328’de tamamlanan Ulu Cami kalıntıları
- Koç Camii, Kızlar Camii, Sultan Süleyman Camii
- 100’ün üzerinde medrese ve tekke Artuklu mimarisinin en zarif örnekleri burada doğdu. Çini süslemeli Zeynel Bey Türbesi bu dönemin zirvesi.
Eyyubi ve Akkoyunlu Dönemi (1232–1480)
Eyyubi Sultanı El-Kamil zamanında şehir yeniden imar edildi. Akkoyunlu Uzun Hasan’ın oğlu Zeynel Bey’in türbesi 1473’te inşa edildi ve Akkoyunlu çini sanatının Anadolu’daki tek örneği olarak kaldı.
Osmanlı Dönemi (1515–1918)
Yavuz Sultan Selim Çaldıran Seferi sonrası Hasankeyf’i Osmanlı’ya kattı. Şehir Diyarbekir eyaletine bağlı bir sancak oldu. 17. yüzyılda Evliya Çelebi Seyahatname’sinde “4000 mağara ev, 300 medrese, 40 hamam” diye anlatıyor. 19. yüzyıla kadar önemli bir ticaret merkeziydi.
Hasankeyf’e 2025’te Nasıl Gidilir? (Detaylı Ulaşım Rehberi)
Uçakla
- En yakın havalimanı: Batman Havalimanı (BAL) – 38 km Pegasus ve THY her gün İstanbul, Ankara ve İzmir’den direkt uçuyor.
- Alternatif: Mardin Havalimanı (MQM) – 110 km
- Diyarbakır Havalimanı – 105 km
Havalimanından transfer fiyatları (2025):
- Taksi: 400–550 TL
- Özel transfer (GetTransfer, KiwiTaxi): 600–800 TL
- Havalimanı servis + dolmuş: 150 TL
Otobüsle
Batman Otogarı’na Türkiye’nin her yerinden sefer var (Kamil Koç, Star Batman, Can Diyarbakır). Batman → Hasankeyf dolmuşları 07:00–19:00 arası her 30 dakikada bir (kişi başı 50–60 TL, 45 dk).
Özel Araçla
- Google Maps’te “Yeni Hasankeyf Kültürel Park” yazın.
- Batman’dan 35–40 dk
- Midyat’tan 1 saat
- Diyarbakır’dan 1 saat 20 dk Otopark ücretsiz ve geniş.
2025’te Gezilecek Yerler (Sular Altında Kalmayanlar + Taşınan Anıtlar)
1. Hasankeyf Kalesi (Üst Kale ve Seyir Terası)
Sular altında kalan alt kale ve saray kalıntıları görünmüyor ama üst kale ve surların bir kısmı hâlâ ayakta. Yeni yapılan ahşap yürüyüş yolları ve cam seyir terasından baraj gölü ve batık şehir manzarası izleniyor. Gün batımı burada muhteşem. Giriş ücretsiz.
2. Zeynel Bey Türbesi (Taşınan Anıt)
2017’de 1.400 ton ağırlığındaki türbe 2 km öteye, özel ray sistemiyle 14 günde taşındı. Dünyada tek parça taşınan en büyük ikinci yapı. Çini süslemeleri hâlâ capcanlı. İçeride Akkoyunlu tarihçesi sergisi var. Giriş: 40 TL (Müze Kart geçiyor).
3. El-Rızk Camii Minare (Taşınan Minare)
1409 Artuklu yapımı, 48 metre yüksekliğindeki tuğla minare özel platformla taşındı. Şu an yeni yerleşimde, yanındaki küçük müzeyle birlikte en çok fotoğraflanan nokta. Minarenin gövdesindeki Kufi yazılar hâlâ okunabiliyor.
4. İmam Abdullah Zaviyesi ve Türbesi
Artuklu döneminin en güzel taş işçiliği örneklerinden. 2018’de 1100 tonluk blok halinde taşındı. Yeni yerinde restore edildi, ziyarete açık.
5. Artuklu Hamamı
- yüzyıl hamamı da taşındı. Şu an Arkeopark içinde sergileniyor. İçindeki kurnalar ve yıldız tonozlar orijinal.
6. Mağara Evler ve Tarihi Sokaklar
Eski şehirdeki 5.000 mağaradan sadece üst kotlardakiler kurtuldu. Yeni Hasankeyf’in dar sokaklarında gezerken hâlâ 100’den fazla mağara evi görebilirsiniz. Bazıları butik otel, kafe veya hediyelik eşya dükkanı olarak kullanılıyor.
7. Dicle Nehri Tekne Turları (En Etkileyici Deneyim)
Baraj gölünde 30–60 dakikalık tekne turları yapılıyor. Tekneden gördükleriniz:
- Suyun içinden yükselen yarım minareler
- Batık köprünün ayakları
- Sular altında kalan mağara evlerin girişleri
- Eski Ulu Cami’nin kalıntıları Fiyat: Kişi başı 150–250 TL (pazarlık yapın). En güzel saat: Gün batımı turları.
8. Yeni Hasankeyf Kültürel Park ve Arkeopark
2024’te tamamen açıldı. İçinde:
- Taşınan 7 anıtın sergilendiği açık hava müzesi
- Hasankeyf Müzesi (eski fotoğraflar, maketler, belgeseller)
- 360° VR deneyim alanı (eski Hasankeyf’i sanal olarak gezebiliyorsunuz) Giriş: 60 TL (tam), 30 TL (öğrenci)
Hasankeyf Mutfağı: Ne Yenir, Nerede Yenir? (2025 Güncel)
Hasankeyf mutfağı Güneydoğu ve Mezopotamya’nın kesişiminde. Dicle balığı, perde pilavı ve kaburga dolması öne çıkıyor.
Mutlaka Tadılacaklar:
- Perde Pilavı – Bademli, kuş üzümlü, tavuklu pilavın hamurla kaplanıp fırınlanması
- Kaburga Dolması – Kuzu kaburgasının iç pilavla doldurulup tandırda pişirilmesi
- Sazan Balığı Izgara – Dicle’den taze tutuluyor, yanında sumaklı soğan
- İçli Köfte (Hasankeyf usulü) – Daha ince bulgur, bol ceviz
- Lebeniye Çorbası – Yoğurtlu, nohutlu, naneli
- Ayva Aşı – Etli ayva yemeği
- Mırra – Acı kahve, fincandan 3 kere içiliyor
- Peynirli Kadayıf – Hasankeyf’e özgü tatlı
2025’te Hâlâ Açık En İyi Mekanlar:
- Hasankeyf Sofrası – Nehir manzaralı, perde pilavı ve kaburga efsane
- Mağara Restoran – Gerçek mağara içinde, serin, kaburga dolması 350 TL
- Dicle Balık Evi – Taze sazan 250–300 TL porsiyon
- Zeynel Bey Kafe – Türbe yanında, mırra ve menengiç kahvesi
- Kale Tepesi Çay Bahçesi – Gün batımı manzaralı, çay 15 TL
Hasankeyf’te Konaklama (2025 Güncel Fiyatlar)
Lüks & Butik
- Hasankeyf Mağara Butik Otel – Gerçek mağara odalar, nehir manzaralı 2 kişilik oda kahvaltı dahil: 2.200–3.500 TL
- Zeynel Bey Konukevi – Taş ev, türbe yanında 1.800–2.800 TL
Orta Seviye
- Kültürel Park Bungalovları – Ahşap, nehir kenarı 1.200–2.000 TL
- Hasankeyf Port Hotel – Yeni yerleşimde, temiz 1.000–1.600 TL
Ekonomik
- Mağara Pansiyon – Temiz, samimi 600–1.000 TL
- Günlük gezi için Batman merkez otelleri daha uygun (2 kişilik 800–1.500 TL)
Hasankeyf’in Korunması ve Tartışmalı Geleceği
Ilısu Barajı 2006’da tamamlandı ve 2020’de su tutulmaya başlandı.
- Toplam 199 tarihi eser sular altında kaldı.
- 7 büyük anıt (Zeynel Bey Türbesi, El-Rızk Minare, İmam Abdullah Zaviyesi, Artuklu Hamamı, Sultan Süleyman Camii minaresi, Eyyubi Kızlar Camii, Orta Kapı) taşındı.
- UNESCO Dünya Mirası geçici listesinden 2019’da çıkarıldı.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 2021’de dava açıldı, hâlâ sürüyor.
- Yerel halkın %90’ı yeni yerleşime taşındı, eski evlerini kaybetti.
2025 itibarıyla yeni plan: “Hasankeyf Turizm Master Planı”
- 2026’da teleferik projesi
- 2027’de su altı müzesi (dalış turları)
- Arkeopark’ın genişletilmesi
Sıkça Sorulan Sorular (2025 Güncel)
Hasankeyf tamamen yok oldu mu? Hayır. Eski yerleşimin %80’i sular altında ama yeni yerleşim, taşınan anıtlar, üst kale ve mağaralar hâlâ ayakta.
Yüzmeye izin var mı? Baraj gölünde yüzmek yasak. Dalış izne tabi ve çok sınırlı.
Çocukla gidilir mi? Kesinlikle. Tekne turları, mağaralar ve VR müze çocuklar için çok eğlenceli.
Tek başına kadın gezgin için güvenli mi? Evet. Yerel halk çok misafirperver. Gündüz saatlerinde sorun yok.
En güzel mevsim? Nisan–Mayıs (bahar patlaması) ve Eylül–Ekim (serin ve sakin).
Ne kadar kalmalı? 1 tam gün yeterli ama konaklamalı 2 gün ideal.
Son Söz
Hasankeyf artık eski Hasankeyf değil. Ama hâlâ büyüleyici. Sular altında kalan bir medeniyetin yaralı ama ayakta kalmış son tanıkları, tarihin ne kadar kırılgan olduğunu hatırlatıyor. Bir gün Dicle’nin kıyısında oturup, batık minarelerin ucunu sudan görürken, belki de şu soruyu soracaksınız: “Biz mirasımızı koruyabildik mi?”
Gitmeden önce bir kez daha düşünün. Belki de bu son nesillerden biri olarak görebilecekleriniz arasında…
Hasankeyf sizi bekliyor. Sular altında kalan bir hazineyi görmek için son şansınız olabilir.
Görüşmek üzere Dicle’nin kıyısında…
